Laplace Hakkında…

Bu dönem bölüm seçimlik dersi olarak Diferansiyel Denklemler II aldım. İlk konumuz Laplace Dönüşümleri’ydi. Laplace ismi sadece matematikçilere değil Olasılıksız kitabını okuyan yada kitabın etkisinden haberdar olanlara da tanıdık gelecektir. Adam Fawer’ın ülkemizde epey bir hayran kitlesi kazanan kitabında Laplace Şeytanı’ndan bahsediliyordu. Öncelikle bu Laplace Şeytanı neymiş hatırlayalım. Laplace’in  “Olasılık Hakkında Denemeler” isimli kitabında açıkladığı teoriden bahsetmek için öncelikle De Moivre’den bahsetmek lazım!
İstatistik biliminin kurucusu olduğunu söyleyebileceğimiz De Moivre, şans diye bir şeyin olmadığını, bunun sadece bir yanılsama olduğunu, şans eseri olarak tanımladığımız şeylerin aslında bildiğimiz fizik kuralları sayesinde meydana geldiğini savunmuştur. Örneğin havaya attığımız paranın yazı mı yoksa tura mı geleceğini; hava akımı, elin açısı, elin yüksekliği, paraya uygulanan kuvvet, paranın alaşımı ve yerin şekli (paranın yere düştüğü kabul edilirse) gibi fiziksel faktörleri hesaplarsak kolayca(!) bulabiliriz. Bunu hesaplamak oldukça güç gibi gözükse de insan beyninde alt benlik olarak adlandırılan bir bölüm var ve dogar dogmaz bizimle gelen bilgileri ( aglama, göz kirpma, annemizden süt emme… ) bulunduran bu bölüm bir bilgisayar gibi haril haril isliyor. Yani bizim hesaplayamamamız hesaplanamayacağı anlamına gelmez. Bu düşünce sistemine Determinizm deniyor, “hiçbir şey belirsiz değildir; her şey kendinden önceki sebebin bir sonucudur, biz bu sebebi bilsek de, bilmesek de…”
De Moivre bu imkânsız gibi görünen teoriyi ölümüyle bir nevi doğrulamıştı. Hayatının son dönemlerinde her gece fazladan 15 dakika uyuduğunu fark etmişti. Eğer uykusu her gece 15 dakika uzuyorsa, 24 saat uyuduğu gün ölecekti, De Moivre bu günü 27 Kasım 1754 olarak hesapladı ve o gün öldü. Tabii ki bu teorisini tam olarak kanıtlamaz; ama doğru ölçümlerin yapıldığı zaman her şeyi tahmin etmenin mümkün olduğunu gösterir.
Laplace ise teorisini şöyle tanımlıyor:
“Evrenin şimdiki halini geçmişin sonucu ve geleceğin nedeni olarak ele alabiliriz. Bir an için evrenin tüm güçlerinin ve bunu oluşturan tüm varlıkların konumlarını anlayabilen bir canlı olduğunu düşünürsek, ve bunun bu verileri inceleyebileceğini de düşünürsek, aynı anda evrendeki en büyük varlıklardan en küçük atomlara kadar her şeyi hesaba katarak bir hesap yaparsa, hiçbir şey belirsiz değildir ve gelecek de, aynı geçmiş gibi, onun gözlerinin önündedir.”
Bu teoriye karşı çıkan bilim adamlarının en büyük itirazı, felsefi ve dini açıdan bakıldığı zaman teorinin, “özgür irade” kavramını yok saymasıydı. Heisenberg 1926’da yayınladığı makalesinde “Belirsizlik İlkesi”ni ortaya koymuştur ve bir bakıma Laplace’ın teorisini çürütmüştür.
Laplace’in bir biliminsanı olarak tek önemi Laplace Şeytanı olarak adlandırılan ve çürütülse de tartışılmaya devam eden bu teoremi değil elbette! Laplace’in önemi,
*olasılık teorisini matematikte kullanan ilk kişi olmasıdır,
*çan eğrisi diye adlandırdığımız sistemi de işlevsel olarak kullanan ilk kişidir,
*astronom matematikçi olduğu için, kendisine Fransız Newton’u denmiştir,
*olasılıklar kuramının kurucusu gözüyle bakılabilir.
Gezegenlerin hareketleri, şekilleri, gel-git olaylarını inceleyen ilk iki cilt (Mécanique céleste), 1799 yılında çıktı. 1802 ve 1805 yıllarında iki cilt ve 1823 ile 1825 yılları arasında da beşinci cildi yayınlandı. Yalnız, bu eserlerde matematik kısımları pek açıklanmıyor ve yorumlardan da kaçınılıyordu. Hatta, matematik hesaplar için, “Kolayca görülür” deyimi kullanılıyordu. Aslında, bu kolayca görülür deyimi ters bir anlam da taşıyordu. Kendisi bile bu kolayca görülür dediği kısımları günlerce uğraşarak çözüyordu.
Laplace, son günlerini Paris yöresinde Arcueil’de geçirmiş, kısa bir rahatsızlıktan sonra 5 Mart 1827 yılında yetmiş sekiz yaşında ölmüştür.
Reklamlar

Fikrini Paylaş!

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s